ابو القاسم سلطانى
43
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
قسمت مورد استفاده گياه پوست ريشه ، گل ، برگ و بويژه شيرابه گياه مىباشد . تركيبات شيميائى : گياه حاوى مواد سمى نظير اوشارين Usharin ، كالوتروپين Calotropin ، كالوتوكسين Calotoxin ، كالاكتين Calactin و ژىگانتين Gigantin مىباشد . كالوتروپين ماده گلوكزيدى به فرمول C 29 H 40 O 39 مىباشد كه از سموم قلبى است ولى به مقادير كم مقوى قلب بوده و مانند ديژيتاليس عمل مىنمايد . علاوه بر موارد فوق شيرابه گياه داراى كائوچوك ، آلفا و بتاكالوتروپئول و بتاآميرين مىباشد . سرم اين شيرابه خطرناك و اختلالات بينائى بوجود مىآورد . تاريخچه : اين درختچه و درختچه ديگرى از همين خانواده با نام علمى Calotropis procera ( Willd ) R . Br ( كد 1129 ) هر دو در طب سنتى با نام عشر معروف بودهاند و از زمانهاى بسيار دور مورد مصرف داشته اند . به سانسكريت آنها را Alarka , Mandara , Arka و به هندى AK و Madar و در طب سنتى عشر ناميده شدهاند . در كتب طب سنتى اين دو تحت عنوان عشر و در يك موضع آمدهاند و خواص درمانى آنها را تقريبا يكسان دانستهاند . به منظور جلوگيرى از اطاله كلام ، تاريخچه و كاربرد آنها در طب سنتى ذيل عشر ( 2 ) كد 1129 آمده است . كاربرد امروزى : پوست ، ريشه و شيرابه گياه قىآور ، مسهل ، معرق و ريشه آنتى اسپاسموديك و خلطآور است . پوست ريشه و شيرابه گياه در جذام ، ديسانترى ، فيلپائى و بهويژه در سفليس مورد مصرف دارد و آن را جيوه گياهى مىنامند . از گلها در آسم و بهعنوان تقويت عمومى و محرك معده استفاده مىشود و بالاخره گياه در صرع ، هيسترى ، تشنج و فالج مورد مصرف سنتى دارد . در پاكستان از شيرابه گياه با نام Shir madar در موارد Cholera ، نزله ، برفك و از خيسانده گلها در روغن به صورت ماليدن روغن در دردهاى عضلانى و عصبى استفاده مىشود و به نام روغن AKh معروف است . Code - 1129 عشر ( 2 ) Calotropis procera ( Willd ) R . Br درختچه كوچكى است به بلندى 4 - 3 متر از خانواده Asclepiadaceae كه در اعضاء آن شيرابه سفيدرنگى وجود دارد كه داراى ماده گوتاپركا مىباشد و از درختان كائوچوئى ايران به شمار مىرود . ساقه و شاخههاى اين درختچه ضخيم ، پيچخورده ، گرهدار ، كمى قرمز رنگ و شاخههاى جوان از كرك سفيد پوشيده شده است .